توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦١ - وهم و تضعيف آن

وهم و تضعيف آن‌

سپس شارح گويد:

برخى چنين پنداشته‌اند كه وجه شبه در موردى كه بشخص ترسو مى‌گوئيم: او شير است و به آدم بخيل و ممسك گفته ميشود: او حاتم طائى است.

بملاحظه وصفين متضادّين كه در طرفين است، تضاد بوده و آن امرى مشترك بين مشبّه و مشبّه‌به ميباشد ولى اين پندار ضعيف و غير صحيح است زيرا وقتى بشخص ترسو مى‌گوئيم:

او در تضاد همچون شير است هيچ ملاحت و ظرافتى در كلام نبوده همانطورى كه استهزاء و سخريّه از آن استفاده نميشود كما اينكه وقتى مى‌گوئيم:

السّواد كالبياض فى اللّونيّه او فى التّقابل نه ملاحت و ظرافتى در كلام بوده و نه استهزاء و سخّريه‌اى از آن استفاده ميشود و معلوم و روشن است اگر بمنظور تمليح يا تهكّم بخواهيم در مثال سابق الذّكر بوجه شبه تصريح كرده و به شخص ترسو بگوئيم:

هو اسد صرفا لازم است اينطورن كلام را ايراد كنيم: هو اسد فى الشّجاعه.

و پرواضح است كه در شخص ترسو صفت ضدّ شجاعت مى‌باشد از اينرو تضاد ايندو را بمنزله متناسبين قرار داده و تضادّشان را مثل تناسب تنزيل كرده و بر سبيل تمليح و هزو جبن را مانند شجاعت فرض نموده و در نتيجه جبان را به اسد تشبيه كرده‌ايم.